DÀNH CHO AI CHƯA HIỂU VỀ STATIN
PHÁT MINH VĨ ĐẠI CỦA CON NGƯỜI
🏃♂️🏃♂️🏃♂️
1. Sự tích Vịt quay Bắc Kinh và "Cụ tổ" Lovastatin
Bí quyết để món Vịt quay Bắc Kinh (hay thịt xá xíu) có lớp da màu đỏ sậm cánh gián, bóng bẩy và hương vị đặc trưng chính là nhờ việc ướp Gạo men đỏ (Red Yeast Rice).
Từ thời nhà Minh, y học cổ truyền đã dùng gạo men đỏ để "hoạt huyết, tiêu thực". Đến cuối những năm 1970, giáo sư Akira Endo (người Nhật) phát hiện ra chất ức chế men HMG-CoA reductase đầu tiên từ nấm (Mevastatin). Ngay sau đó, các nhà khoa học tại hãng dược Merck đã phân lập được một chất tương tự từ chủng nấm Aspergillus terreus và đặt tên là Lovastatin (statin thương mại hóa đầu tiên trên thế giới).
Điều chấn động là khi các nhà nghiên cứu phân tích loại nấm Monascus purpureus dùng để ủ gạo men đỏ ướp vịt quay, họ phát hiện ra hoạt chất chính trong đó (Monacolin K) có cấu trúc hóa học giống y hệt 100% với Lovastatin.
Nghĩa là, hàng trăm năm nay, những người ăn Vịt quay Bắc Kinh ướp men đỏ đã vô tình nạp vào cơ thể một liều lượng statin tự nhiên giúp hạ mỡ máu!
⛈️⛈️ CUỘC CÁCH MẠNG THUỐC
2. Sự ra đời của Rosuvastatin: Cuộc cách mạng "Super Statin"
Vậy Rosuvastatin ra đời như thế nào? Nó không đi ra từ lò quay vịt, mà là sản phẩm đỉnh cao của công nghệ tổng hợp hóa dược hiện đại (Statin thế hệ 3).
Vào đầu những năm 1990, các nhà khoa học tại hãng dược Shionogi (Nhật Bản), dẫn đầu là nhà hóa học Kyoko Watanabe, đã đặt ra một bài toán: Các statin đời đầu (như Lovastatin, Simvastatin) tuy hạ mỡ máu tốt nhưng lại ưa mỡ (lipophilic), khiến chúng dễ dàng xuyên qua màng tế bào cơ vân, gây tác dụng phụ đau cơ, tăng men cơ.
Để khắc phục, nhóm của Shionogi đã thiết kế lại toàn bộ cấu trúc phân tử
Họ gắn thêm một nhóm methane-sulfonamide (cực kỳ ưa nước - hydrophilic) vào bộ khung phân tử.
Nhờ đặc tính ưa nước này, phân tử thuốc không thể thấm tự do vào màng tế bào cơ. Thay vào đó, nó phải đi qua các kênh vận chuyển đặc hiệu (OATP1B1) chỉ có trên bề mặt tế bào gan.
👍
Kết quả là tạo ra một "Super Statin" (Siêu Statin): Khả năng ức chế men HMG-CoA reductase ở gan mạnh nhất, ái lực với gan cực cao, và hầu như không gây độc cho cơ bắp hay tương tác chuyển hóa qua CYP3A4.
👍
Năm 1999, hãng dược AstraZeneca đã nhìn thấy tiềm năng khổng lồ của hợp chất này nên tiến hành mua lại bản quyền toàn cầu từ Shionogi và biến nó thành bom tấn Crestor nổi tiếng toàn thế giới.
Tóm lại:
Vịt quay Bắc Kinh là cội nguồn cảm hứng chứng minh thiên nhiên đã tạo ra Statin từ hàng trăm năm trước. Còn Rosuvastatin là kết tinh của trí tuệ nhân tạo và hóa dược học hiện đại để khắc phục triệt để những điểm yếu của thiên nhiên.
